درس اول فضیلت حفظ قرآن
درس اول
برای درک بهتر حفظ بهتر است به روایات معصومین علیه السلام مراجعه کنیم زیرا هرچه شناخت ما نسبت به موضوعی عمیق تر باشد تاثیرش در روح وروان ما بهتر ظهور وبروز می نماید احادیث با شماره هائی که ذکر شده اولا برای مستند بودن احادیث است ،ثانیا برای کسانی مفید است که می خواهند اصل احادیث را از خود کتاب ببیند مطالب ذیل منقول از سایت امام حسین علیه السلام
پی بردن به فضیلت و اهمیت حفظ قرآن کافی است اندکی در احادیث رسیده از پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ائمه اطهار (علیهم السلام) در اینباره و نیز در سیره عملی ایشان در تعامل با قرآن و اهل آن دقت کنیم. به طور کلی قرآن کریم در نگاه آن بزرگواران از جایگاهی رفیع و منزلتی ویژه برخوردار است و بالتبع مسائل مربوط به آن، از جمله «تلاوت و قرائت، تدبر و عمل به فرامین آن و آموختن و آموزاندن آن» و نیز «حفظ قرآن و در سینه داشتن آن»، مورد سفارش ایشان قرار گرفته است.
۱-حَمَلَهُ القُرْآنِ هُمُ المَحْفُوفونَ بِرَحمَهِ اللهِ، المُلَبِّسونَ نُورَ اللهِ، المُعَلِّمونَ کَلامَ اللهِ. مَنْ عاداهُم فَقَدْ عادَی اللهَ و مَنْ والاهُم فَقَدْ والَی اللهَ.»:[۱] حافظان قرآن مشمول رحمت خدا، در برکنندگان نور خدا و آموزگاران کلام خدایند. کسی که با آنان دوستی نماید با خدا دوستی نموده و کسی که با آنان دشمنی کند خدا را دشمن داشته است.
۲ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «إنَّ اَکْرَمَ العِبادِ إلَی اللهِ بَعْدَ الاَنبیاءِ العُلَماءُ ثُمّ حَمَلَهُ القُرآن. یَخْرُجونَ مِن الدُّنیا کَما یَخْرُجُ الاَنبیاء وَ یَحْشُرونَ مِنْ قُبُورِهِم مَعَ الاَنبیاءِ و یَمُرُّونَ عَلی الصِّراط مَعَ الاَنبیاءِ و یَأخُذونَ ثوابَ الاَنبیاء. فَطوبی لِطالب العِلْمِ و حامِلِ القرآنِ ممّا لَهُم عِندَ اللهِ مِن الکرامَهِ وَ الشَّرَفِ.» [۲]: گرامی*ترین بندگان بعد از انبیاء علما و سپس حافظان قرآن هستند. مانند انبیاء از دنیا می*روند، همراه انبیاء از قبرهایشان خارج می*شوند، به همراه انبیاء از صراط می*گذرند و ثواب انبیاء را می*برند. پس خوشا به حال پوینده راه علم و حافظ قرآن، به سبب کرامت و شرافتی که نزد خدا دارند.
۳ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «مَنْ اَعْطاهُ اللهُ حِفْظَ کِتابِهِ فَظَنَّ اَنَّ أحَداً اُعْطِیَ أفْضَلَ مِمَّا اُعْطِیَ فَقَدْ غَمَطَ أفْضَلَ النِّعمَهِ.»: [۳] هر کس که خداوند حفظ کتابش را به او ببخشد و گمان برد به کسی چیزی بهتر از او داده شده، بافضیلت*ترین نعمت را کوچک شمرده است.
۴ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «أغْنَی النَّاسِ حَمَلَهُ القُرآنِ؛ مَنْ جَعَلَهُ اللهُ تَعالی فی جوْفِهِ.»: [۴] بی*نیازترین مردم حافظان قرآن هستند؛ همان کسانی که خداوند متعال قرآن را در وجودشان جای داده است.
۵ـ* قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «إذا ماتَ حامِلُ القُرآنِ أوحَی اللهُ إلَی الأرضِ أَن لا تَأکُلی لَحْمَهُ. قالَتْ: إلهی کَیفَ آکُلُ لَحْمَهُ و کَلامُکَ فی جَوْفِه.»: [۵] هنگامی که حافظ قرآن از دنیا می*رود خدای تبارک و تعالی به زمین وحی می*کند که «گوشت بدن او را نخور.» زمین می*گوید: «پروردگارا، چگونه گوشت او را بخورم در حالی که کلام تو (قرآن) در قلب اوست.»
۶ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «لِحاملِ القُرآنِ إذا عَمِلَ بِهِ فَأحَلَّ حَلالَهُ و حَرَّمَ حَرامَهُ شَفْعٌ فی عَشْرَهِ أهْلِ بَیْتِهِ یَوْمَ الْقِیامَهِ کُلُّهُم قَدْ وَجَبَتْ لَهٌ النّارُ.»:[۶] حافظ عامل به قرآن که حلال آن را حلال و حرام آن را حرام می*شمارد فردای قیامت در مورد ۱۰ نفر از بستگانش ـ که همگی آنها اهل آتشند ـ حق شفاعت دارد.
۷ـ قال علی (علیه السلام): « اِقرَؤُوا القرآنَ و اسْتَظْهِرُوهُ فإنّ اللّهَ تَعالى لا یُعَذِّبُ قلباً وَعَى القرآنَ. »:[۷] قـرآن را تـلاوت کـنـیـد و آن را به خاطر سپارید، زیرا خداوند متعال دلى را که قرآن را در خود دارد عذاب نمى*کند.
۸ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): « إنّ الّذى لیسَ فى جَوْفِهِ شیىءٌ مِنَ القرآنِ کَالبیتِ الخرابِ. » : [۸] کسى که در درونش چیزى از قرآن نیست، دلش مانند خانه ویران است.
۹ـ قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): « مَنْ قَرَأ القرآنَ عن حفظِهِ ثمّ ظَنَّ أنّ اللّهَ تَعالى لا یَغْفِرُهُ فَهو مِمّنِ اسْتَهْزَأ بآیاتِ اللّهِ. »:[۹] کـسـى کـه قرآن را از حفظ بخواند و گمان کند خداى تعالى او را نمی*آمرزد، در شمار کسانى است که آیات الهى را به تمسخر گرفته*اند.
۱۰ـ قال الامام الصادق (علیه السلام): «اَلْحافِظُ للْقرْآنِ الْعامِلُ بِه مَعَ السَّفَرهِ الْکِرامِ الْبَرَرَهِ.»: [۱۰] حافظ قرآن که بدان عمل کند، در آخرت رفیق و همراه فرشتگان و سفیران الهی خواهد بود.
از بیانات نورانی معصومان در این باب
، می*توانیم به برخی از برکات حفظ قرآن پی ببریم؛ از جمله: «قرار گرفتن در پناه رحمت الهی، محشور شدن با انبیاء و همراهی با آنان، برخورداری از بالاترین ثروت فرهنگی (قرآن)، داشتن حق شفاعت در قیامت، ایمنی از عذاب آخرت، آبادانی دل و …». البته چنانچه در متن شماری از احادیث تأکید شده، شرط این بهره*مندی آن است که حافظ قرآن در جهت عمل به احکام و فرامین آن حرکت کند و کلام وحی همواره نصب العین او باشد. بدیهی است که تنها بسنده کردن به خواندن ظاهری آیات، تمامی این برکات را به دنبال ندارد.
علاوه بر موارد فوق، برکات و فوائد مهم دیگری نیز در حفظ قرآن هست که از مهم*ترین آنها «انس با قرآن» است. حفظ قرآن را جامع*ترین راه برای انس با این کتاب مقدس دانسته*اند و به راستی هم چنین است؛ زیرا حافظ قرآن، به بهانه ورود به این وادی مبارک و به سبب آنکه بی*توجهی به آیات و فراموش کردن آنها پسندیده نیست و نوعی بی*احترامی به کتاب وحی تلقی می*شود، باید تا پایان عمر به تلاوت قرآن و محفوظات خود پایبند باشد و همین نکته و خواندن مکرر آیات موجبات مؤانست و رفاقت او را با قرآن فراهم می*کند.
آنچه گفتیم گوشه*ای از برکات و فوائد حفظ قرآن کریم بود و برکات فراوان دیگری نیز هست که مجال پرداختن به آنها در این مختصر فراهم نیست. اما آنچه گفتیم و نگفتیم تنها به منزله توصیف منظره*ای نیکو و دلکش است و شرط بهره*مندی کامل از این تصویر زیبا آن است که آستین همت را بالا بزنید و با توکل بر خدا و توسل به ذوات مقدس معصومان (علیهم السلام) «حفظ قرآن» را آغاز کنید.
پی نوشت:
[۱] . مستدرک الوسائل /ج۴/ص ۲۵۴.
[۲] . بحارالانوار /ج ۸۹/ ص ۱۸ـ ۱۹.
[۳] . کنزالعمال / ج۱/ حدیث ۲۳۱۷.
[۴] . کنزالعمال/ج۱/حدیث ۲۲۶۱.
[۵] . کنزالعمال/ج۱/حدیث ۲۴۸۸.
[۶] . کنز العمال / ج ۱/ حدیث ۲۳۲۷ .
[۷] . بحار الانوار، ج ۸۹،* ص۱۹.
[۸] . کنز العمال، ج ۱، ص ۵۵۳.
[۹] . مستدرک الوسائل، ج ۲، ص ۲۹۴.
[۱۰] . اصول کافی، ج ۴، ص ۴۰۴. در اهمیت حفظ قرآن همین بس که ائمه معصومین دعاها و نمازهایی را برای توفیق حفظ قرآن به اصحاب خود تعلیم میدادند. در برخی از جوامع حدیثی بابی تحت عنوان باب “الدعاء فی حفظ قرآن” وجود دارد.
به گزارش خبرنگار مهر، متن زیر بخش سوم از سلسله یادداشتهایی است درباره حفظ قرآن به قلم دکتر مصطفی عباسی مقدم، استاد دانشگاه کاشان و مشاور پژوهش و برنامه ریزی معاونت قرآن و عترت(ع) وزارت فرهنگی و ارشاد اسلامی که در پی می آید؛
اولیاء دین و ائمه معصومین (سلام الله علیهم) و در رأسشان خاتم الانبیاء(ص) عنایت خاصی به حفظ قرآن توسط صحابه و مسلمین داشتند. پیامبر(ص) نه تنها خود حافظ قرآن بودند، بلکه صحابه را نیز به کوشش در حفظ قرآن توصیه میفرمودند و به این ترتیب تعداد زیادی از یاران آن حضرت در زمان ایشان قرآن را به خاطر سپردند.[۱]
پیامبر اسلام(ص) برای انتخاب امیران جنگی کسانی که بیشتر از بقیه عالم به قرآن بودند را انتخاب می فرمود.[۲] حتی بعد از جنگ احد زمان دفن شهداء فرمودند: ببینید کدامیک از آنها بخش بیشتری از قرآن را یاد گرفته، او را پیشاپیش بقیه دفن کنید.[۳]
بازتاب حفظ قرآن در دعاهای معصومین:
پیغمبر اکرم و ائمه معصومین علیهم السلام، مصداق واقعی حافظ و عامل به قرآن بودند و وجود افکار و اندیشه قرآنی در اعمال و گفتار آنها کاملاً مشهود بود. ایشان برای استنباط احکام، به آیات قرآنی استدلال می کردند؛ در قضاوت و داوری آیهای را به عنوان شاهد بر حکم خود میآوردند و برای هدایت مردم آیههایی از قرآن را برای آنها تلاوت میکردند. در دعاهایی که از ائمه به دست ما رسیده تسلط و اشراف کامل آنها به آیات قرآنی کاملاً مشهود است، به عنوان نمونه در قسمتی از دعای وداع با ماه رمضان صحیفه سجادیه اینگونه آمده است:
امام سجاد (ع) در دعای وداع با ماه رمضان با خداوند چنین مناجات میکند: أنت الذی زدتَ فی السوم علی نفسک لعبادک، ترید ربحهم فی مناجرتهم لک، و فوزهم بالوفاده علیک و الزیاده منک فقلت تبارک اسمک و تعالیت “مَن جَاءَ بِالحَْسَنَهِ فَلَهُ عَشرُْ أَمْثَالِهَا وَ مَن جَاءَ بِالسَّیِّئَهِ فَلَا یجُْزَى إِلَّا مِثْلَهَا”[۴] “مَّثَلُ الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فىِ سَبِیلِ اللَّهِ کَمَثَلِ حَبَّهٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فىِ کلُِّ سُنبُلَهٍ مِّاْئَهُ حَبَّهٍ وَ اللَّهُ یُضَاعِفُ لِمَن یَشَاءُ”[۵] و قلت “مَّن ذَا الَّذِى یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَیُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا کَثِیرَهً”[۶] و ما انزلتَ من نظائرهن فالقرآن من تضاعیف الحسنات…” و تویی آن که بر خود لازم کردهای تا بندگانت در معامله با تو سود بیشتری ببرند و اراده کردهای در تجارتشان با تو منفعت کسب کنند و در سیر به سویت حظ فراوانی که از ناحیه تو نصیبشان میگردد رستگار شوند و خود که نامت پربرکت و بلندمرتبه است فرمودهای: “هر کس کار خوبی انجام دهد ده برابر مزد میگیرد و هر که کار بدی بجا آورد فقط یک بار جزا میبیند”؛ و نیز خود فرمودهای “حکایت آنها که اموال خویش را در راه خدا انفاق میکنند چون دانهای است که هفت خوشه رویانیده که در هر خوشه صد دانه است و خدا برای هر که بخواهد ده برابر می کند که خدا وسعت بخش داناست”؛ و نیز فرمودی: “چه کسی است که به خداوند تبارک و تعالی قرض دهد و خداوند قرض او را به چندین برابر افزون کند.” و آن چه نظائر اینها که در قرآن درباره افزایش حسنات نازل فرمودی.[۷]
در این قسمت از دعا امام سجاد(ع) ۳ آیه از قسمتهای مختلف قرآن ذکر شده است که همه دارای این مضمون هستند: اجر و ثوابی که خداوند به بندگانش می دهد خیلی والاتر و بیشتر از اعمالی است که آنها انجام میدهند. امام حسین(ع) در بخشی از دعای عرفه با خداوند چنین مناجات می کنند:
“یا مقیض الرکب لیوسف فی البلد الفقر و مخرجه من الجب و جاعله بعد العبودیه ملکا، یا رادّه الی یعقوب بعد أن أبیضت عیناه من الحزن و هو کظیم، یا کاشف الضر و البلوی عن أیوب،یا ممسک یدی ابراهیم عن ذبح ابنه بعد کبر سنّه و فناء عمره، یا من استجاب لزکریا فوهب له یحیی و لم یدعه فردا و وحیدا،یا من اخرج یونس من بطن الحوت، یا من فلق البحر لبنی اسرائیل فأنجاهم و جعل فرعون و جنوده من المغرقین”[۸]
جمله و عبارت این دعا برگرفته از آیه یا آیههایی از قرآن مجید است آیههایی از سورههای یوسف، صافات، انبیاء، طه و اعراف و… به عنوان مثال جمله “یا کاشف الضر و البلوی عن ایوب” از دعا اشاره به آیات ۴۱-۴۴ سوره ص و ۸۳ و ۸۴ سوره الانبیاء دارد “وَ أَیُّوبَ إِذْ نَادَى رَبَّهُ أَنىِّ مَسَّنىَِ الضُّرُّ وَ أَنتَ أَرْحَمُ الرَّاحمِِینَ، فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَکَشَفْنَا مَا بِهِ مِن ضُرٍّ وَ ءَاتَیْنَاهُ أَهْلَهُ وَ مِثْلَهُم مَّعَهُمْ رَحمَْهً مِّنْ عِندِنَا وَ ذِکْرَى لِلْعَابِدِین” و ایوب هنگامی که پروردگارش را خواند [و عرضه داشت] بدحالی و مشکلات به من روی آورده و تو مهربانترین مهربانانی. ما دعای او را مستجاب کردیم و ناراحتیهایی را که داشت برطرف ساختیم و خاندانش را به او بازگرداندیم و همانندشان را بر آنها افزودیم تا رحمتی از سوی ما و تذکری برای عبادت کنندگان باشد.
همه این عبارات به آیه هایی از قرآن برمیگردد که ذکر رحمت و لطف خاص خداوند به یکی از بندگانش میباشد. امام حسین(ع) با یادآوری نعمت خاص خداوند بر یوسف ویعقوب و ابراهیم و اسماعیل و زکریا ویونس، سابقه خداوند بر انعام و بخشش به بندگان را یادآوری میکنند.
یکی دیگر از فواید حفظ قرآن این است که شخص حافظ علاوه بر این که میتواند به زبان قرآن سخن گوید، این قدرت را داراست که آیههای مختلفی که در مورد یک موضوع نازل شده است را کنارهم بگذارد و در نتیجه این امر بهتر می تواند آیات قرآن را تفسیر کند یا موضع قرآن را در مورد یک موضوع بیان کند.
دعا و نماز برای توفیق حفظ قرآن
در اهمیت حفظ قرآن همین بس که ائمه معصومین دعاها و نمازهایی را برای توفیق حفظ قرآن به اصحاب خود تعلیم میدادند. در برخی از جوامع حدیثی بابی تحت عنوان باب “الدعاء فی حفظ قرآن” وجود دارد. حضرت علی(ع) در دعا از خداوند تقاضا میکنند تا خداوند به او توفیق حفظ قرآن را عنایت فرمایند و مشمول این رحمت الهی قرار گیرند. “اسالک یا الله ان تلزم قلبی حفظ کتابک کما علمتنی” خدایا از تو میخواهم که ملازم دل من گردانی حفظ قرآن را چنانچه به من تعلیم فرمودی.[۹] امام صادق(ع) در مقام دعا از حضرت احدیت تقاضا میکنند که پروردگارا دو چیز به ما عنایت فرما: “اللهم فحبب الینا حسن تلاوته و حفظ آیاته” قرآن را نیکو تلاوت کنیم و قرآن را حفظ کنیم.[۱۰]
أبان بن تغلب عن ابی عبدالله(ع): قال تقول اللهم أنی أسألک و لم یسأل العباد مثلک أسألک بحق محمد نبیک و رسولک و ابراهیم خلیلک و صفیک و موسی کلیمک و عیسی کلمتک و روحک و أسالک بصحف ابراهیم و توراه موسی و زبور داود و انجیل عیسی و قرآن محمد(ص) و بکل وحیٍ أو حیته و قضاء أمضیته و حق قضیته و غنی أغنیته و ضال هدیته و سائل أعطیته و أسالک باسمک الذی وضعته علی الارض فاستقرت و دعمت به السماوات فاستقلت و وضعته علی الجبال فرست و باسمک الذی بثثت به الارزاق و اسالک باسمک الذی تحیی به الموتی و أسالک بمعاقد العز من عرشک و منتهی الرحمه من کتابک أن تصلی علی محمد و آل محمد و أن ترزقنی حفظ القرآن و اصناف العلم و أن تثبتها فی قلبی و سمعی و بصری و أن تخالط بها لحمی و عظامی و مخی وتستعمل بها لیلی و نهاری برحمتک و قدرتک فانه لا حول و لا قوه إلا بک یا حی یا قیوم…[۱۱].
أبان ابن تغلب از امام صادق روایت میکند که امام فرمودند، میگویی:… پروردگارا! از تو میخواهم بر محمد و خاندان او درود فرستی و حفظ قرآن و انواع دانش را بر من روزی فرمایی، و آنها در دل و گوش و چشمم پا برجا نمایی و با گوشت و خون و استخوان و مغزم بیامیزی و به رحمت و قدرتت، در شب و روزم آن ها را به کار گیری.
حضرت امام سجاد(ع) در دعای ختم قرآن صحیفه سجادیه این نعمت الهی را متذکر می شود که خدا آنها را حامل قرآن و مفسر قرآن قرار داده است.
“اللهم انک ورثتنا علمه مفسرا و فضلتنا علی من جهل علمه و قویتنا علیه لترفعنا فوق من لمیطق حمله، اللهم فکما جعلت قلوبنا له حمله و عرفتنا برحمتک شرفه و فضله فصل علی محمد الخطیب به و علی اله الخزان له و اجعلنا ممن یقترف بأنه من عندک؛ خدایا تو علم به قرآن همراه با تفسیر به ما میراث دادی و ما را بر آن که با آشنای به این علوم است برتری بخشیدی و بر ما قدرت اشراف بر قرآن را عنایت کردی تا بر آن که طاقت زیر بار رفتن آن را نداشت شرافت دادی الهی همان طور که دل های ما راحامل قرآن قرار دادی و به رحمتت ما را به شرافت و فضیلت آن آشنا کردی پس بر محمد گوینده آن و بر آلش درود فرست و ما را از جمله کسانی قرار ده که اعتراف دارند قرآن از جانب توست.”[۱۲]
در آیین اسلام و سخنان ائمه حتی قبل از تولد فرزند آدابی ذکر شده است تا کودک موفق به حفظ قرآن گردد. رسول اکرم می فرمایند: شب دوشنبه با همسرت همبستر شو که فرزندت حافظ کتاب و راضی به آن چه خدا به او داده خواهد شد.[۱۳]
در بسیاری از کتب روایی، نماز حفظ قرآن به عنوان یکی از نمازهای شب جمعه معرفی شده است.
ابن عباس از امیرالمؤمنین(ع) روایت میکند که رسول الله (ص) فرمود: “آیا میخواهی کلماتی را به تو بیاموزم تا خدای عزوجل به واسطه آن تو را نفع رساند و بر هر که این کلمات را بیاموزی از آن بهرهمند گردد؟ عرض کردم: آری. پس گفت، در ثلث آخر شب جمعه به پا خیز و اگر توانستی قبل از آن چهار رکعت نماز بگذار. در رکعت اول سوره حمد و یس، در رکعت دوم حمد و سجده، در رکعت سوم حمد و دخان و در رکعت چهارم حمد و ملک را قرائت نما و هرگاه از تشهد و سلام فارغ شدی خداوند عزوجل را حمد و ثنا نما و درود فرست بر من، بهترین درودها را و سپس برای مؤمنان طلب آمرزش نمای و سپس این دعا را بخوان: “بار خدایا بر من رحم نما به ترک گناهان، مادام که زنده ام… و حفظ کتابت را قرین قلبم نما، همان گونه که آموختی مرا، و تلاوتش را آنگونه که مورد رضایت توست، روزی من گردان…”
“قل اللهم ارحمنی بترک المعاصی أبدا ما ابقیتنی…و أن تلزم قلبی حفظ کتابک کما علمتنیه و ارزقنی أن أتلوه علی النحو الذی یرضیک عنی…[۱۴]“[۱۵]
همانطور که بیان کردیم حضرت علی و امام صادق علیهما السلام در دعاهای خود از خداوند میخواهند که نعمت حفظ کتاب خود را به آنها عطا کند. امام سجاد علیه السلام حمل قرآن را یکی از نعمتهای الهی میداند که خداوند به آنها ارزانی داشته است. در آداب شب جمعه نیز نمازی برای حفظ قرآن بیان شده است. تمام این مطالب بیانگر عنایت و توجه ائمه به حفظ آیات الهی میباشد.
دعا و درخواست از خداوند برای توفیق در حفظ قرآن که توسط ائمه بیان شده بیانگر عنایت و توجه آنها به حفظ قرآن میباشدو نشان میدهد که آنان حفظ کلام الهی را قدمی مثبت برای نزدیک شدن به باری تعالی میدانند. روایات زیادی در فضیلت حافظان و حاملان قرآن بیان شده و در هر یک مقام و فضیلت آن ها در دنیا و آخرت بیان گردیده است، به ویژه اگر در راه فراگیری آن زحمت زیادی متحمل شوند.
پاداش کسی که قرآن را بامشقت حفظ کند
امام صادق(ع): “من شدد علیه القرآن کان له اجران و من یسر علیه کان مع الابرار” هر که به سختی قرآن را یاد بگیرد دو اجر دارد و هر کس به آسانی یاد بگیرد همراه با نیکان و ابرار خوهد بود. “ان الذی یعالج القرآن ویحفظه بمشقه منه و قله حفظه له اجران”[۱۶] راستی کسی که با قرآن همدم است و آن را به مشقت حفظ میکند دو اجر دارد.
فضیلت حاملان قرآن
روایات زیادی در فضیلت حاملان قرآن و برتری و ارجمندی آنها بیان شده است که همه حاکی از مقام ومنزلت حافظان قرآن نزد رسول اکرم (ص) و ائمه معصومین (ع) است. پیامبر(ص) فرمودند: “اشراف امتی حمله القرآن و اصحاب اللیل.”[۱۷]بزرگان امت من حاملان قرآن و نماز شب خوانان میباشند. “حمله القرآن عرفاء اهل اَلجنه و الشهداء قؤاد اهل الجنه و الانبیاء ساده اهل الجنه.”[۱۸] قرآن خوانان، معرفان اهل بهشت و شهیدان، افسران اهل بهشت و پیامبران، آقایان اهل بهشت هستند. پیامبر(ص) فرمَودند: “ان اکرم العباد الی الله بعد الانبیاء العلماء ثم حمله القرآن، یخرجون من الدنیا کما یخرج الانبیاء ویحشرون من قبورهم مع الانبیاء ویمرون علی الصراط مع الانبیاء و یأخذون ثواب الانبیاء.”[۱۹] یأخذون ثواب الانبیاء.”[۲۰] همانا بهترین بندگان نزد خداوند بعد از پیامبران علماء هستند و سپس حاملان قرآن، آنان همانند انبیاء از دنیا میروند. همراه آنها از قبرها برانگیخته میشوند، در کنار آنان از صراط میگذرند و پاداش انبیاء را دریافت میکنند. نخستین برکت حفظ قرآن کریم در زندگی انسان غنای فرهنگی است. این برکت در حقیقت مبدأ و مادر سایر برکتهای این کتاب آسمانی است. از دیدگاه اسلام، قرآن ارجمندترین ثروت فرهنگی است و فاقد آن هر قدر از نظر فرهنگی و اقتصادی پیشرفت کند بینیاز نیست.[۲۱]
“لاینبغی لحامل القران أن یری أن أحداَ مِن أهل الأرض أغنی منه و لو مَلَکَ الدنیا بِرَحبِها.”[۲۲] “سزا نیست که حافظ قرآن کسی از اهل زمین را از خود ثروتمندتر بپندارد، هر چند سراسر پهنه گیتی را مالک باشد.”امام صادق(ع) میفرمایند: “أغنی الناس حملهالقرآن من جعله الله تعالی فی جوفه.”[۲۳] بی نیازترین مردم حاملان قرآن هستند آنان کسانی هستند که خدای تعالی قرآن را در سینهی آنان جای داده است. “عن النبی إذا انزل الله عاهه من السماء عُوفی منها حمله القرآن و رعاه الشمس أی الحافظون لأوقات الصلوات و عمّار المساجد.” هنگامی که خداوند بلایی را از آسمان فرو میفرستد حافظان قرآن و آنان که بر اوقات نماز مراقبت میکنند و آبادگران مسجد از شر آن حفظ میشوند.[۲۴]
ابی عبدالله(ع): “الحافظ القرآن العامل به مع السفره الکرام البرره.”[۲۵] “حافظ قرآن که بدان عمل کند در آخرت رفیق و همراه فرشتگان و سفیران الهی خواهد بود.” عبارت “سفره کرام برره” که در این روایت آمده عیناً در آیاتی از سوره مبارکه عبس آمده است. ” کلاََّ إِنهََّا تَذْکِرَهٌ، فَمَن شَاءَ ذَکَرَهُ، فىِ صحُُفٍ مُّکَرَّمَهٍ، مَّرْفُوعَهٍ مُّطَهَّرَهِ، بِأَیْدِى سَفَرَهٍ، کِرَامِ بَرَرَهٍ”[۲۶] این قرآن یک تذکر ویادآوری است و هر کس بخواهد از آن پند میگیرد. در الواحی پر ارزش ثبت است الواحی والاقدر و پاکیزه، به دست سفیرانی والا مقام و نیکوکار. این یک واقعیت است که وقتی این دانشمندان و حافظان کاری شبیه فرشتگان و حاملان وحی انجام دهند در ردیف آنها قرار میگیرند.[۲۷]
“فضل حمله القرآن علی الذی لم یحمله کفضل الخالق علی المخلوق”[۲۸] فضل حامل قرآن بر کسی که حامل آن نیست مانند فضل خالق است بر مخلوق. “ان الله لیغضب فتسلم الملائکه لغضبه فاذا نظر الی حمله القرآن تملأ رضا”[۲۹] طبق این روایات حاملان ثقل اکبر جزء برترین و شریفترین امت رسول الله میباشند، در کلام ائمه حافظان قرآن بزرگان امت پیامبر اکرم(ص)، معرفان اهل بهشت و گرامیترین و بینیازترین مردم معرفی شدهاند. آنها کسانی هستند که خداوند به برکت وجود آنها بلا را از مردم باز میدارد و آنها همراه با فرشتگان مقرب وگرامی و سفیران الهی هستند
[۱]– خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی، تهران، دوستان و ناهید، ج۱، ص۹۴۵
[۲] – “اذا حضرت الصلوه لیؤذن احدکم و لیؤمکماکثرکم قرآنا” ، عسکری، سیدمرتضی، القرآن الکریم وروایات المدرستین، چاپ دوم، تهران، مجمع علمی اسلامی، ۱۳۷۳، ج ۱، ص ۱۶۶.
[۳] – بحارالانوار، ج ۹۲، ص ۱۹، “انظروا اکثرکم جمعا للقرآن فاجعلوه امام صاحبه فی قبره.”
-[۴] انعام، ۱۶۰
-[۵] بقره/ ۲۶۱
-[۶] بقره/ ۲۴۵.
-[۷] صحیفه سجادیه، ترجمه سیدکاظم ارفع، چاپ دوم، تهران، طلوع آزادی، ۱۳۸۲ ه.ش، ص ۲۶۸-۲۷۱.
[۸]– مفاتیح الجنان، قمی، دعای عرفه حضرت سیدالشهداء(ع).
[۹]– صحیفه علویه، متن فارسی، ص۳۶۸.
[۱۰] – کافی، ج۲، ص۴۱۷.
[۱۱]– اصول کافی، ج۲، ص۵۷۶، چرا قرآن را حفظ کنیم، ص ۱۰۴
[۱۲] – صحیفه سجادیه، ص ۲۴۲ و ۲۴۳.
[۱۳] – نوری، میرزا حسین، المستدرک الوسایل، قم، نشر فرهنگ اسلامی، ۱۴۱۳؛ کلینی ، اصول کافی
– [۱۴] جمال الاسبوع بکمال العمل المشروع، ابن طاووس، علی بن موسی، قم، انتشارات رضی، ۱۳۳۰ ش، ص۱۲۱.
[۱۵] – چرا قرآن را حفظ کنیم، ص۱۲۲ و ۱۲۳.
[۱۶]– اصول کافی، ص۴۰۶.
[۱۷] – کنزالعمال، ج۱، ص۵۱۰، ح۲۲۵۹.
[۱۸]– پیشین، ص۵۵۰، ح۲۲۶۴.
[۱۹]– بحارالانوار، ج۹۲، ص۱۷
[۲۰]– بحارالانوار، ج۹۲، ص۱۷
[۲۱]– محمدی ریشهری، محمد، کلید حفظ قرآن، ص ۱۵.
[۲۲] – شیخ صدوق، معانی الأخبار، تحقیق علی اکبر غفاری، نشر مؤسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۳۶۱، ص ۲۹۷.
[۲۳]– کنزالعمال، ج۱، ص۵۱۰، خ۲۲۶۱
[۲۴] – مستدرک الوسائل، ج۳، ص۱۵۰
[۲۵]– اصول کافی، ج۶، ص۳۹۸ و ۳۹۹
[۲۶] – عبس/ ۱۱-۱۶.
-[۲۷] چرا قرآن را حفظ کنیم، ص ۹۰ و ۹۱
[۲۸] – کنزالعمال، ج۱، ص۵۱۵، ح۲۲۹۹
[۲۹]– کنزالعمال، ج۱، ح۲۸۵۴،۲۸۵۵
منبع – سایت امام حسین (ع)